Anekdota sa polyeto ni Heneral Gregorio Del Pilar

ANEKDOTA SA POLYETO NI HENERAL GREGORIO DEL PILAR

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Binabasa ko ang aklat ng mga sanaysay ni National Artist Nick Joaquin hinggil sa sampung bayani ng bansa sa aklat niyang A Question of Heroes nang mabasa ko ang isang anekdota hinggil kay Gregorio del Pilar, bago pa siya maging heneral. Nasa pahina 184 iyon ng nasabing aklat.

Estudyante pa lang noon si Gregorio Del Pilar sa Ateneo nang maging kasapi ng Katipunan. Naroon siya sa bahay ng Katipunerong si Deodato Arellano sa Tondo nang iatang sa kanya ang tungkuling pamamahagi ng polyeto ng Katipunan.

Noong minsang siya'y nasa Malolos na may dalang bulto ng polyeto ng paghihimagsik, ipinalit niya iyon sa kontra-rebolusyong polyeto ng Simbahan. Kaya noong sumapit ang araw ng Linggo, nakita ni Goyo na ipinamamahagi na ng kura ang kanyang ipinalit na polyeto.

Ganyan pala kahusay mag-isip at kumilos si Gregorio Del Pilar, ang batang heneral ng himagsikan na napatay sa murang edad na 24 sa Pasong Tirad.

Ibig sabihin, ang ganyang husay niya ang nagdala sa kanya upang maging heneral siya sa murang edad at pagkatiwalaan sa mga delikadong tungkulin.

Kumatha ako ng munting tula hinggil sa anekdotang ito:

ANG POLYETO NI GREGORIO DEL PILAR

isang anekdota ang nabasa ko

sa katukayong bayaning Gregorio

Del Pilar noong magsimula ito

bilang estudyanteng Katipunero

ang tinanganang tungkulin paglaon

mamahagi ng polyeto ang misyon

sa Malolos, polyetong hawak noon

sa simbahan ay sinalisi iyon

kaya imbes polyeto ng simbahan

ay naging polyeto ng himagsikan

habang kura'y pinamahagi naman

iyon sa nagsimba kinalingguhan

ganyan kahusay mag-isip ang pantas

na Goyo, may estratehiya't angas

taktika ng kaaway pinipilas

hanggang mapatay siya sa Tirad Pass

01.04.2026

Salamat kay Agoncillo sa tulang "Sa Iyo, O Makata"

SALAMAT KAY AGONCILLO SA TULANG "SA IYO, O MAKATA"

ni Gregorio V. Bituin Jr. 01.03.2026

sa magasing Liwayway nga / ay muling inilathalà

ang tula ni Agoncillo, / na "Sa Iyo, O Makatâ"

na isang pagpapahayag / na merong sukat at tugmâ

isang tulang inaalay / sa kapwa niya makatâ

ang pantig bawat taludtod, / nasa lalabing-animin

may sesura sa pangwalo, / sadyang kaysarap basahin

may sugat man at pasakit / ngunit mananamnam natin

ang salitang anong tamis, / na may anghang at pait din 

kaya't naririto akong / taospusong nagpupugay

sa tula ni Agoncillo / habang nasa paglalakbay

sa putikan mang lupalop, / ang kanyang tinula'y tulay

sa bawat unos ng buhay, / may pag-asang tinataglay

pasasalamat sa iyo, / sa anong ganda mong mithi

Agoncillo, historyador, / makatang dangal ng lahi!

upang mabasa ng tanan, / buong tula mo'y sinipi

at tinipa sa kompyuter, / nang sa iba'y mabahagi:

SA IYO, O MAKATA

Ni Teodoro A. Agoncillo

(Unang nalathala: LIWAYWAY, Enero 13, 1945)

KAIBIGAN, malasin mo ang mapulang kalunuran

At may apoy na animo ay siga ng kalangitan;

Yao'y ningas sa magdamag ng masungit na karimlan,

Na sulo ng ating budhing walang layo't naglalaban.

HUMINTO kang sumandali, O kahit na isang saglit,

At kumatok nang marahan sa pinto ng aking dibdib,

Sa loob mayroong isang pusong laging tumatangis,

Sa sama ng katauhang sa kapuwa'y nagbabangis!

O linikha ng Maykapal! Malasin mo't nagdidilim

Ang umaga ng daigdig na luhaa't naninimdim;

Ang kalulwa'y naghuhukot sa mabigat na pasanin,

At ang diwa'y nadudurog sa dahas ng pagkabaliw.

O makatang mang-aawit ng mayuming kagandahan,

O makata ng pag-ibig at matimping pagdaramdam;

Ang tinig mo'y hindi paos, ano't hindi mangundiman

Ng Paglaya nitong Tao upang maging Diwang Banal?

KALBITIN mo ang kudyapi na kaloob ni Bathala

At nang iyong mapahinto ang sa ngayo'y nandirigma;

Ang yumao'y idalangin, at sa puso ay magluksa,

At sa buhay agawin mo ang sandatang namumuksa!

Ang tinig mo'y isang tinig ng Bathalang Mananakop,

Ang layon mo ay siya rin ng Mesyas na Manunubos;

Ang diwa mo ay panlahat, ang mithi mo ay pag-irog,

Ang bayan mo'y Daigdigang naghahari'y gintong loob.

UMAWIT ka O makata! Lisanin mo ang pangamba,

Tumitig ka sa silahis ng araw na nagbabaga;

Ang buhay man ay di laging pag-ibig na sinisinta,

Sa paana'y malasin mo't may hukay na nakanganga!

AT sa gayon, ang kanluran na may sigang sakdal tingkad

Ay sa dilim magluluwal ng umagang maliwanag;

Sadyang ganyan ang mabuhay sa lalim ng iyong sugat

Ay doon mo makikita ang langit ng iyong palad.

* muling nalathala ang tulang ito ni Agoncillo sa magasing Liwayway, isyu ng Abril 2024, p.96

Tanága - baybayin sa kurakot

hinagpis ang dinulot

sa bayan ng kurakot

dapat lamang managot

silang mga balakyot

tanága - baybayin

gbj/01.03.2026

Aklat ng martial arts

AKLAT NG MARTIAL ARTS

buti't nabili ko rin ang librong "Ang Sining

ng Pakikipagtunggali at Pagtatanggol"

magandang basahin, madaling unawain

sa presyo ng libro'y sapat lang ang nagugol

narito'y Arnis, Karate, Tae Kwon Do, Kung Fu

di lang ito tungkol sa pakikipaglaban

kundi liwanag ng pananaw at prinsipyo

pag-unlad ng diwà, malusog na katawan

ang mga kilos dito'y masining sa ganda

mga kata'y pinagi-ensayuhang sadyâ

ang librong ito'y interesante talaga

upang sa mang-aapi'y di basta luluhà

kung sa pagtatangka'y di agad makakalas

ay baka maipagtanggol ko ang sarili

sa paglaban dapat katawan ay malakas

upang di basta maagrabyado't ma-bully

- gregoriovbituinjr.

01.03.2026

Sugatan sa paputok - 235 (2026), 236 (2019)

SUGATAN SA PAPUTOK - 235 (2026), 236 (2019)

halos di nagkakalayo ang bilang ng naputukan

sa Bagong Taon ng 2026 at 2019

sa bansa, ang sabi ng Kagawaran ng Kalusugan

kaytindi, parang nangyari sa iisang lugar lamang

bagamat sa lumang ulat, tinukoy saan nangyari

sa ulat ngayong taon ay di pa ito sinasabi

bukod sa pagsalubong, paputok ba'y anong silbi

kung kinabukasan at daliri ang biktima rine

sagot ba ng negosyante ng paputok ang medikal

ng mga naputukang may malay ngunit walang malay

lalo't mga bata pa't di kabataan at tigulang

ang mga nasaktan, nasabugan, dinalang ospital

maraming mga pangarap ang sinira ng paputok

habang ngingisi-ngisi lang ang kapitalistang hayok

sa tubo at walang pakialam sa masang nalugmok

mawakasan ang ganitong sistema'y dapat maarok

- gregoriovbituinjr.

01.03.2026

* ulat mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Enero 2, 2026, p.2 at p.5

Kurakot na balakyot

KURAKOT NA BALAKYOT

(alay sa unang Black Friday Protest 2026)

bakit ang pondo sa ghost flood control 

sa bulsa ng trapo'y bumubukol

buwis ng bayan ang ginugugol

sa kapritso nitong trapong ulol

Bagong Taon na, iyan pa'y tanong

na noon pang nakaraang taon

mga kawatan ba'y makukulong?

lalo't pulitikong mandarambong!

matutuwa ba tayo sa ganyan?

kayraming lingkod bayang kawatan

na ang pinagsasamantalahan

ay maliliit na kababayan

paulit-ulit ang ating sagot

sa ginagawa ng mga buktot

ikulong na lahat ng kurakot!

panagutin ang mga balakyot!

Bagong Taon na, ano na ngayon?

walang malaking isdang nakulong

dilis lang, walang pating o leyon

walang TONGresista at senaTONG

- gregoriovbituinjr.

01.02.2026

Rice sa Tagalog: PALAY, BIGAS o KANIN?

RICE SA TAGALOG: PALAY, BIGAS O KANIN?

sa naritong tanong ay agad natigilan
sa krosword na sinasagutan kong maigi
dahil may tatlong sagot pag pinag-isipan
lalo kung ating batid ang wikang sarili

sa Labingsiyam Pahalang: Rice sa Tagalog
limang titik, alin? PALAY, BIGAS o KANIN?
mga katutubong salitang umimbulog
na madali lang kung ating uunawain

sa naga-unli rice, KANIN agad ang tugon
sa nagtatanim, baka isagot ay PALAY
sa negosyante ng bigas, BIGAS na iyon
mga salita nating kaysarap manilay

teknik dito'y sagutan muna ang Pababâ
kung sa Walo Pababâ, sagot ay Naisin
sa tanong na Hangarin, tutuguning sadyâ
ang panglimang letra'y "I", kaya sagot: KANIN

- gregoriovbituinjr.
01.01.2026

* krosword mula sa pahayagang Pang-Masa, Disyembre 17, 2025, p.7