Biyernes, Enero 28, 2022

Ang Klima, ang COP 26 at ang Reforestasyon

ANG KLIMA, ANG COP 26 AT ANG REFORESTASYON
Saliksik, sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

"Halina't magtanim tayo ng puno." Matagal ko nang naririnig ito. Noong nasa kolehiyo pa ako'y may nagyayaya nang mag-tree planting kami. Pag umuuwi ako ng lalawigan ay kayraming puno sa tabing bahay. Subalit maraming isyu ang kaakibat ng mga punong ito, tulad ng isyu ng illegal logging na nagdulot ng pagkaputol ng mga puno.

Sa Two Towers ng Lord of the Ring series ay nagwala at lumaban ang mga puno nang makita nilang pinagpuputol ang mga kapwa nila puno. Ang eksenang ito sa Lord of the Rings ay klasiko at kinagiliwan ng mga environmentalist.

At ngayon ay naging usap-usapan ang mga puno, lalo na ang reporestasyon, sa gitna ng mga pandaigdigang talakayan, tulad ng COP 26 o 26th Conference of Parties on Climate Change.

Ayon sa website ng International Union for Conservation of Nature (IUCN), na may 1,400 kasaping samahan at may input ng mahigit 18,000 eksperto: "Binibigyang-diin ng Glasgow COP26 Declaration on Forests and Land use, na inendorso ng 141 na bansa, ang pangangailangan para sa mga pagbabagong hakbang upang dalhin ang mundo sa isang napapanatili at nakakaangkop na landas sa paggamit ng lupa - hindi mapaghihiwalay na pinagbubuklod ang mga kagubatan at nilulutas ang pagbabago ng klima. (The Glasgow COP26 Declaration on Forests and Land use, endorsed by 141 countries, stresses the need for transformative steps to move the world onto a sustainable and resilient land-use path – inextricably tying forests and the fight against climate change.)

Mayroon na ring tinatawag na Glasgow COP26 Declaration on Forest and Land Use, kung saan ang mga lider mula sa 141 bansa na nagtayang itigil at bawiin ang pagkawala ng kagubatan at pagkasira ng lupa sa pagsapit ng 2030 sa pamamagitan ng pagpapalakas ng kanilang mga pagsisikap na pangalagaan at ibalik ang mga kagubatan at iba pang ekosistemang terestiyal at pabilisin ang kanilang pagpapanumbalik.

Ang mahalaga pa, muling pinagtibay ng nasabing Deklarasyon ang isang agaran at pinataas na pinansiyal na pagtataya para sa mga kagubatan na nakita sa ilang mga pinansyal na anunsyo na ginawa noong COP26 na nagkakahalaga ng $19 bilyon sa pampubliko at pribadong pondo, tulad ng sa Congo Basin, kasama ng mga katutubo. at mga lokal na komunidad, sa mga lugar ng kagubatan, agrikultura at kalakalan ng kalakal, na nakatuon sa mga regenerative na sistema ng pagkain, at sa pamamagitan ng Just Rural Transition, bukod sa marami pang iba.

Sa BBC News, ang balita'y pinamagatang "COP26: World leaders promise to end deforestation by 2030". Aba, maganda ito kung gayon. Nangako rin ang mga pamahalaan ng 28 bansa na alisin ang deporestasyon sa pandaigdigang kalakalan ng pagkain at iba pang produktong pang-agrikultura tulad ng palm oil, soya at cocoa. Ang mga industriyang ito ay nagtutulak sa pagkawala ng kagubatan sa pamamagitan ng pagputol ng mga puno upang magkaroon ng espasyo para sa mga hayop na manginain ng mga hayop o mga pananim na lumago.

Mahigit sa 30 sa mga pinakamalaking kumpanya sa pananalapi sa mundo - kabilang ang Aviva, Schroders at Axa - ay nangako rin na tatapusin ang pamumuhunan sa mga aktibidad na nauugnay sa deporestasyon. At isang £1.1bn na pondo ang itatatag upang protektahan ang pangalawang pinakamalaking tropikal na rainforest sa mundo - sa Congo Basin.

Ayon naman sa ulat ng World Resources Institute, pinagtibay ng mga bansang lumagda sa Glasgow Declaration ang kahalagahan ng lahat ng kagubatan sa paglilimita sa global warming sa 1.5 degrees C (2.7 degrees F), pag-angkop sa mga epekto ng pagbabago ng klima, at pagpapanatili ng malusog na mga serbisyo sa ecosystem. Sumang-ayon sila na sama-samang "itigil at baligtarin ang pagkawala ng kagubatan at pagkasira ng lupain sa 2030 habang naghahatid ng napapanatiling pag-unlad at nagsusulong ng isang inklusibong pagbabago sa kanayunan," nang hindi sinasabi nang eksakto kung ano ang kanilang gagawin upang makamit ang layuning ito.

Sana nga'y matupad na ang mga ito, ang muling pagbuhay sa mga kagubatan, at huwag ituring na business-as-usual lamang ang mga ito, na laway lang ito, kundi gawin talaga ang kanilang mga pangakong ito para sa ikabubuti ng klima at ng sangkatauhan.

Nakagagalak ang mga iminungkahing plano upang limitahan ang deporestasyon, partikular ang laki ng pagpopondo, at ang mga pangunahing bansa na sumusuporta sa pangako. Maganda ring tingnan ang pagpapalakas sa papel ng mga katutubo sa pagprotekta sa kagubatan. Ipinakita ng mga pag-aaral na ang pagprotekta sa mga karapatan ng mga katutubong pamayanan ay isa sa mga pinakamahusay na paraan ng pagliligtas sa kagubatan.

ANG KAGUBATAN AT ANG KLIMA

malaki pala ang papel ng mga kagubatan
upang pag-init ng mundo'y talagang malabanan
lalo't nagkaisa ang mga bansa at samahan
na nagsitaya sa pandaigdigang talakayan

nang klima'y di tuluyang mag-init, sila'y nangako
ng reporestasyon, maraming bansa'y nagkasundo  
kinilala rin ang papel ng mga katutubo
na gubat ay protektahan, di tuluyang maglaho

marami ring nangakong popondohan ang proyekto
subalit utang ba ito, anong klase ang pondo
ang mundo'y winawasak na nga ng kapitalismo
sana mga plano'y may bahid ng pagpakatao

tutulong ako upang mga puno'y maitanim
pag-iinit pang lalo ng mundo'y di na maatim
pag lumampas na sa 1.5. karima-rimarim
ang sasapitin, ang point-of-no-return na'y kaylagim

tara, sa pagtatanim ng puno tayo'y magtulong
upang buhayin muli ang kagubatang karugtong
ng ating buhay at hininga, ang plano'y isulong
upang mundo'y buhayin, di magmistulang kabaong

- gregoriovbituinjr.
01.28.2022

Mga pinaghalawan: 
litrato mula sa google
https://news.mongabay.com/2021/11/cop26-work-with-nature-in-forest-restoration-says-respected-journalist/
https://www.weforum.org/agenda/2021/11/3-reasons-why-forests-must-play-a-leading-role-at-cop26/
https://insideclimatenews.org/news/09112021/cop26-forests-climate-change/
https://www.reforestaction.com/en/blog/cop-26-forestry-issues-heart-climate-discussions
https://www.bbc.com/news/science-environment-59088498
https://www.iucn.org/news/forests/202112/what-cop26-does-forests-and-what-look-2022
https://www.wri.org/insights/what-cop26-means-forests-climate

Miyerkules, Enero 26, 2022

Magkaibang hustisya

MAGKAIBANG HUSTISYA

"At ang hustisya ay para lang sa mayaman."
- mula sa awiting Tatsulok ng grupong Buklod

bigla akong nakakatha ng isang kawikaan
kung ano ang katarungan doon sa aming bayan:
"pinipiit ang matandang lublob sa karukhaan
kinaaawaan ang mayamang makasalanan"

ganyan ang nangyari sa balita ngayong Enero
matandang edad otsenta'y agad nakalaboso
nang nagnakaw umano ng manggang may sampung kilo
habang donyang guilty sa graft ay malayang totoo

dito nga'y kitang-kita ang magkaibang hustisya
ibang hustisya sa dukha, iba ang sa may pera
na katotohanang tatak ng bulok na sistema
kaya tama lang ang pasya kong maging aktibista

na adhikang wakasan ang pribadong pag-aari
na layuning ibagsak ang burgesyang naghahari
na misyong durugin ang mapang-api, hari't pari
na hangad ay itayo ang lipunang walang uri

ang nangyaring ito'y isang tunay na halimbawa 
na dapat mabatid ng masa't mayoryang dalita
magkaisang baguhin ang sistemang walanghiya
at lipunang makatao'y maitayo ng dukha

- gregoriovbituinjr.
01.26.2022

Angkas

ANGKAS

madalas, inaangkasan lang natin ang patawa
ng kaibigang kalog o ng simpleng kakilala
basta huwag 'below-the-belt' o nakasisira na
sa ating pagkatao o sa dignidad ng kapwa

maraming riding-in-tandem ang gumawa ng krimen
ang angkas ang madalas bumira't siyang asasin
dapat may katarungan at mahuli ang salarin
hustisyang panlipunan ang marapat pairalin

manggagawa ang motor ng pambansang ekonomya
sapagkat di uunlad ang bansa kung wala sila
di lamang sila simpleng angkas sa kapitalista
sila na ang nagmomotor, sila pa ang makina

minsan, sa kanyang motorsiklo ako'y angkas agad
nang marating namin ang pupuntahang aktibidad
nang isyung pangmasa'y malinaw naming mailahad
nang kabulukan ng sistema'y aming mailantad

- gregoriovbituinjr.
01.26.2022

Lunes, Enero 24, 2022

Paggawa

PAGGAWA

dapat pang ipaglaban ang hiling at karapatan
ng mga manggagawang nagrarali sa lansangan
bakit? di ba't sila ang lumikha ng kabuhayan?
bakit ba sila'y api't tila di pinakikinggan?

bakit kapitalistang kuhila ang naghahari
at ginawang sagrado ang pribadong pag-aari?
bakit nasa ituktok ang burgesya, hari't pari?
bakit lugmok ang buhay ng manggagawa't kauri?

manggagawa ang tagalikha ng yaman ng bansa
pag-unlad ng ekonomya'y sila rin ang may gawa
kaya imortal ang misyong ito ng manggagawa:
ang daigdig ay buhayin ng kamay ng paggawa!

ganyan nga kahalaga ang paggawa sa daigdig
binubuhay ang sangkatauhan ng diwa't bisig
O, manggagawa, kapitalismo'y dapat malupig
kaya kayo'y magkaisang-diwa't magkapitbisig

- gregoriovbituinjr.
01.24.2022

* selfie ng makatang gala noong 11.30.2021, Araw ni Bonifacio, sa Quezon Ave., Quiapo, Maynila

Linggo, Enero 23, 2022

Construction worker

CONSTRUCTION WORKER

kaytaas ng inyong ginagawa
aba'y talagang nakalulula
buwis-buhay ang trabahong sadya
huwag sanang disgrasya'y mapala

upang pader ay palitadahan
ay parang gagambang nag-akyatan
sa mataas na gusaling iyan
tiyak ba ang inyong kaligtasan?

sapagkat kayo'y construction worker
na nagpapalitada ng pader
anumang atas ng inyong lider
ay tatrabahuhin n'yo, anywhere

sinuong ang panganib, sumunod
para sa pamilya'y kumakayod
buwis-buhay, magkano ang sahod?
sanay ba sa lula kayong lingkod?

isa n'yo nang paa'y nasa hukay
isang pagkakamali lang, patay
sana'y mag-iingat kayong tunay
pagkat isa lang ang inyong buhay

- gregoriovbituinjr.
01.23.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa katapat ng napuntahang gusali

Sabado, Enero 22, 2022

Enero 22, 1987 sa Mendiola

ENERO 22, 1987 SA MENDIOLA

Magbubukid na may isyung dala'y nagtungong Mendiola
Gobyernong pasista nama'y nagpasalubong ng bala
At naganap ang pagkalugmok ng mga magsasaka
Bumulagta'y labingtatlo, sugata'y limampu't isa
Ang panawagan ng magsasaka'y repormang agraryo
Yamang katatapos ng Edsa't mayroong pagbabago
Ang hiling nga'y dapat tugunan ng gobyernong Aquino
Ngunit nagrali'y binira ng mga unipormado
Isyung dugtong ng bituka ang dala ng magbubukid
Ngunit nagkibit-balikat lamang ang gobyernong manhid
Gayong isyung ito'y mahalaga sa mga kapatid
Magsasaka pa ang sa sariling dugo ibinulid
Ang kanilang panawagan ay binahiran ng dugo
Ginulantang sila't labingtatlong buhay ang naglaho
Samantalang sa bukid, tanim nilang palay ay ginto
At siyang bumubuhay sa mayoryang tao sa mundo
Sana isyung dinala nila'y mapag-usapan naman
At mabigyang katugunan at matupad kalaunan
Katarungan nawa'y kamtin ng magsasakang pinaslang
At mausig at mapanagot ang mga pusong halang

- gregoriovbituinjr.
01.22.2022

Biyernes, Enero 21, 2022

Enerhiyang solar sa opisina


ENERHIYANG SOLAR SA OPISINA

naglagay ng enerhiyang solar sa opisina
kung saan mula sa araw, kuryente'y makukuha
bayad nga ba sa Meralco'y bababa ang halaga
iyon naman ang layunin, presyo'y mapababa na

kaya gayon na lamang ang saya naming totoo
sa opis na binabantayan ko't nagtatrabaho
dito sa Bukluran ng Manggagawang Pilipino
sa ikalawang palapag inilagay nga ito

sa buhay-aktibista't buhay-makakalikasan
sa simpleng pamumuhay, pakikibakang puspusan
ang solar-panel ay tulong na sa kapaligiran
lalo sa nais itayong makataong lipunan

pasalamat sa Philippine Movement for Climate Justice
sa kanilang tulong upang solar ay maikabit
mula sa mahal na kuryente'y di na magtitiis
pagtaguyod ng solar energy'y ating ihirit

- gregoriovbituinjr.
01.21.2022

* litratong kuha ng makatang gala sa opening ng solar panel sa tanggapan ng BMP sa Pasig, 11.27.2021

* kasama sa litrato sina Ka Leody de Guzman, chairman ng BMP at tumatakbong Pangulo sa Halalan 2022, si Ka Luke Espiritu, president ng BMP at tumatakbong Senador sa Halalan 2022, Kapitan Bebot Guevara ng Barangay Palatiw, Lungsod ng Pasig, at Konsehal Quin Cruz, Lungsod ng Pasig

Martes, Enero 18, 2022

Pangarap

PANGARAP

ah, napakatayog ng pangarap
nakatingala sa alapaap
kahit buhay ay aandap-andap
ay patuloy pa ring nagsisikap

nakatira man sa gilid-gilid
sa danas na pagkadukha'y manhid
basta't nabubuhay nang matuwid
mararating din ang himpapawid

nangarap ngunit di pansarili
kundi pag-asenso ng marami
sa sistemang bulok masasabi
palitan na't huwag ikandili

ang pangarap niyang itinakda
kasama'y organisadong dukha
pati na ang uring manggagawa
lipunang makatao'y malikha

- gregoriovbituinjr.
01.18.2022

Linggo, Enero 16, 2022

Pula't dilaw

PULA'T DILAW

pinagninilayan ko pa rin
ang mga palad nating angkin
paano kaya tutukuyin
sinong mga lumalambitin

sa baging ng mga haragan
kasama ang trapo't gahaman
anang awit, pula't dilaw man
ay di tunay na magkalaban

pangmayaman daw ang hustisya
na nabibili ng sampera
kung ganyang bulok ang sistema
aba'y kawawa nga ang masa

kung sistemang bulok ang gawa
nitong mga trapong kuhila
wala na ba tayong kawala
sa pagsasamantalang sadya

pula't dilaw ba pag naupo
kabulukan ba'y maglalaho
magtutulong ba pag nagtagpo
o sa malaon ay guguho

sistema pa rin ay baguhin
ito pa rin ang pangarapin
ang masa'y ating pakilusin
tungo sa bayang asam natin

- gregoriovbituinjr.
01.16.2022

Linggo, Enero 2, 2022

Kuyom ang kaliwa kong kamao

KUYOM ANG KALIWA KONG KAMAO

kuyom ang kaliwa kong kamao
hangga't wala pa ring pagbabago
hangga't api ang dukha't obrero
at nariyan ang kapitalismo

na sistemang mapagsamantala
sa lakas ng karaniwang masa
hangga't naghahari ang burgesya
at trapong sakim at palamara

ramdam ang sa lupa'y alimuom
hangga't manggagawa't dukha'y gutom
ibig sabihin, sa simpleng lagom
manananatiling kamao'y kuyom

itaas ang kamaong kaliwa
bilang simbolo't kaisang diwa
ng bawat dalita't manggagawa
sa pakikibaka'y laging handa

- gregoriovbituinjr.
01.02.2022

* drawing mula sa google

Pag-asa

PAG-ASA

umaasa pa ba tayong maglilingkod ng tapat
sa sambayanan ang mga trapong burgis at bundat
na upang mahalal, sa masa'y sasayaw, kikindat
habang korupsyong gawa nila'y tinatagong sukat

umaasa pa ba tayong maglilingkod na tunay
sa bayan yaong mga trapong kunwa'y mapagbigay
na pag naupo sa pwesto'y di ka na mapalagay
dahil limot na nila ang mga pangakong taglay

o lider-obrero ang ipantapat sa kanila
na ang dala'y pag-asa't pagbabago ng sistema
may prinsipyong angkin at tagapaglingkod ng masa
lider ng paggawang lalabanan ang dinastiya

hahayaan bang bulok na sistema'y manatili
at muling manalo yaong burgesya't naghahari
saan tayo tataya kung tumakbo na'y kauri
iwaksi na ang trapo, manggagawa'y ipagwagi

- gregoriovbituinjr.
01.02.2022

#manggagawanaman
#laborpower2022